Héraðdómur Reykjavíkur kvað þann 18. nóvember sl. upp tvo dóma sem lutu að lögmæti ákvarðana Lyfjastofnunar um breytingar á smásöluálagningu ávísunarskyldra lyfa. Málin voru höfðuð annars vegar af Lyfjum og heilsu og hins vegar Lyfjavali, en báðir aðilar kröfðust viðurkenningar á skaðabótaábyrgð vegna ákvörðunar Lyfjastofnunar frá 24. febrúar 2023.
Í báðum málunum var stefnu á hendur Lyfjastofnun vísað frá dómi. Héraðsdómur féllst á sjónarmið um að réttur aðili til varnar væri íslenska ríkið, þar sem krafa um skaðabætur utan samninga beindist að ríkissjóði en ekki einstakri ríkisstofnun.
Málavextir í báðum dómum sambærilegir
Lyfjastofnun hafði árið 2022 ákveðið stigbundna hækkun á smásöluálagningu sem átti að taka gildi í þremur áföngum, þar sem síðasti áfanginn fól í sér 10,60% hækkun frá og með 1. mars 2023. Í febrúar 2023 var sú framsetning endurskoðuð eftir samráð við hagsmunaaðila og ákveðið að skipta hækkuninni í tvo hluta: 7% frá 1. mars og 3,6% frá 1. október. Því var haldið fram að með þessu hefði Lyfjastofnun ólöglega afturkallað fyrri bindandi stjórnvaldsákvörðun og brotið gegn réttmætum væntingum.
Niðurstaða dómsins
Héraðsdómur féllst ekki á málsástæður Lyfja og heilsu eða Lyfjavals. Í báðum dómum var komist að þeirri niðurstöðu að upphafleg ákvörðun Lyfjastofnunar frá 2022 hafi ekki verið einstaklingsbundin stjórnvaldsákvörðun heldur almenn ákvörðun eða stjórnvaldsfyrirmæli sem beindust til allra lyfsala. Því ættu strangar málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga um afturköllun og bindandi áhrif ekki við.
Dómurinn lagði jafnframt áherslu á að Lyfjastofnun hefði samkvæmt lyfjalögum bæði heimild og skyldu til að endurmeta forsendur lyfjaverðs í ljósi breyttra aðstæðna, þar á meðal mikillar verðbólgu. Stofnunin hefði einnig uppfyllt lögbundna samráðsskyldu og byggt ákvörðun sína á málefnanlegum og rökstuddum sjónarmiðum.
Að mati dómsins voru hvorki annmarkar á málsmeðferð Lyfjastofnunar né saknæm háttsemi sem gæti leitt til skaðabótaábyrgðar ríkisins. Af þeim sökum var kröfum Lyfja og heilsu og Lyfjavals hafnað.
Dómur í máli Lyfja og heilsu gegn Lyfjastofnun
Dómur í máli Lyfjavals gegn Lyfjastofnun